WWS PARTNER TOMASZ TYSZECKI

tel: + 48 573 931 040     |     email: biuro@wwspartner.pl    |       

  • slide1.jpg
  • slide2.jpg
  • slide3.jpg
  • slide4.jpg

 

ZARZĄDZANIE W SEKTORZE KRÓW ŚWIEŻO WYCIELONYCH

Obora pełna zdrowych i wysokoprodukcyjnych krów to cel wszystkich hodowców bydła mlecznego – i zarazem efekt dobrego zarządzania, odpowiedniego żywienia oraz dbałości o szczegóły, zwłaszcza w okresie przejściowym, który trwa od trzeciego tygodnia przed wycieleniem do trzeciego tygodnia po nim.

W gospodarstwach bydła mlecznego to właśnie świeżo wycielone krowy są potencjalnym źródłem strat i spadku przychodów, ponieważ ich układ odpornościowy i metabolizm są w tym okresie szczególnie wrażliwe. Gdy pojawiają się problemy w okresie przejściowym, cierpi na tym produkcja mleka nie tylko w bieżącej laktacji, ale również potencjalnie w kolejnych. Krowy, które sprawnie i bezproblemowo przechodzą przez okres przejściowy, będą generować największe zyski podczas laktacji.

Ciągły przepływ świeżo wycielonych krów na dużych i nowoczesnych farmach bydła mlecznego sprawia, że istnieje konieczność posiadania specjalnie przeszkolonych pracowników zajmujących się krowami w okresie okołoporodowym. Osoby odpowiedzialne za opiekę nad krowami świeżo wycielonymi powinny umieć trafnie wykrywać, leczyć i odnotowywać najczęstsze problemy zdrowotne, które pojawiają się w tym sektorze.

Organizowane przynajmniej raz w miesiącu spotkania pracowników zajmujących się krowami świeżo wycielonymi z lekarzem weterynarii są okazją do przeszkolenia i przeanalizowania procedur opieki na krowami w tym sektorze, a także do ich aktualizowania, co w zamierzeniu ma ułatwiać szybkie wykrywanie nowych stanów chorobowych czy problemów zdrowotnych u tych zwierząt.

OBSERWACJE ŚWIEŻO WYCIELONYCH KRÓW

Gdy w gospodarstwie bydła mlecznego wprowadzi się już specjalny protokół opieki nad świeżo wycielonymi krowami, rzadko się od niego odstępuje, ponieważ korzyści płynące z takiego rozwiązania szybko się materializują – a są to, między innymi:

  • Ochrona krów wraz z rozpoczęciem najbardziej produktywnej fazy laktacji
  • Wczesne wykrywanie i leczenie chorób
  • Zapobieganie przyszłym zaburzeniom w rozrodzie
  • Mniej brakowań i upadków we wczesnej fazie laktacji

Takie korzyści można osiągnąć tylko, gdy zwraca się szczególną uwagę na takie czynniki jak dostateczna przestrzeń przy stole paszowym, przemieszczanie krów między kojcami i monitorowanie stanu krów wymagających opieki i leczenia.

Lekarz weterynarii i specjalista ds. żywienia są nieodłącznym elementem programu opieki nad świeżo wycielonymi krowami. To do lekarza weterynarii należy opracowanie protokołów rozpoznawania i leczenia chorób, które najczęściej występują w okresie przejściowym, a także szkolenie pracowników w zakresie prawidłowego stosowania takich procedur. Z kolei specjalista ds. żywienia ma za zadanie zmaksymalizować pobranie suchej masy monitorując skład dawek pokarmowych skarmianych w tym okresie.

Świeżo wycielone krowy należy utrzymywać w osobnych grupach, ponieważ ich organizm jest osłabiony. Takikojec nie może mieć nadmiernej obsady, gdyż przebywają w nim i jałówki, i dorosłe krowy, a jałówki-pierwiastki nie potrafią skutecznie konkurować z dorosłymi krowami o miejsce przy stole paszowym. Dobrym zaleceniem jest utrzymywać obsadę w takim kojcu na poziomie 85% jego pojemności lub mniejszym – innymi słowy, w okresie kulminacji wycieleń na farmie powinno być w nim co najmniej 15% stanowisk więcej niż świeżo wycielonych krów.

Zanim rozpocznie się obchód kojców, krowy powinny mieć możliwość pobrania paszy.

image006ŻYWIENIE

Świeżo wycielone krowy powinny dobrze pobierać paszę i produkować odpowiednią ilość mleka, co jest oznaką optymalnego statusu zdrowotnego. Najlepiej, gdyby otrzymywały dawki pokarmowego opracowane specjalnie dla świeżo wycielonych krów.

Pierwszym przejawem rozwijającego się stanu chorobowego jest spadek spożycia paszy przez krowę. Zmniejszenie pobrania suchej masy zwiększa ryzyko rozwoju takich chorób jak przemieszczenie trawieńca, uruchamianie rezerw tłuszczowych z następczą ketozą, poza samym mastitis i zapaleniem macicy.

Gdy krowa pobiera mniej paszy, słabnie proces przeżuwania. Systemy monitorowania aktywności ruchowej krów z modułem oceny przeżuwania okazują się skutecznie wykrywać taki spadek o dobę wcześniej niż metoda wizualna (obserwacje).

Podczas obserwacji kojca świeżo wycielonych krów, jedna osoba przechodzi z przodu, przed krowami, a druga z tyłu.

image007

OBSERWACJE

Prawdziwym wyzwanie dla realizacji programu zarzadzania sektorem świeżo wycielonych krów jest znalezienie pracowników z odpowiednim doświadczeniem, praktyczne wiedzą i motywacją. Gdy już się takie osoby znajdzie, kolejnym, równie ważnym, czynnikiem jest zapewnieniem im dostatecznej ilości czasu do codziennego monitorowania stanu świeżo wycielonych krów. I tu właśnie sprawdzają się protokoły i procedury opracowane przez lekarza weterynarii.

Zespół pracowników odpowiedzialnych za nadzór nad sektorem świeżo wycielonych krów powinien składać się co najmniej z dwóch dobrze przeszkolonych osób, które muszą się ze sobą stale komunikować. Jedna przechodzi przed krowami, a druga idzie za nimi. Świeżo wycielone krowy należy monitorować przez minimum dziesięć dni po porodzie.

Osoba, która przemieszcza się za krowami, z tyłu, powinna zwracać szczególną uwagę na:

  • Biegunki
  • Ciepłotę ciała
  • Nieprawidłowy wypływ z dróg rodnych
  • Nieprawidłowy zarys brzucha: za mały albo powiększony
  • Częstość oddechów i wysiłek oddechowy
  • Ułożenie ogona
  • Wypełnienie wymienia

Z kolei pracownik idący z przodu krów to osoba notująca obserwacje, ale jednocześnie przyglądająca się innym rzeczom, takim jak:

  • Krowy niepobierające paszy bądź jedzące znacznie mniej niż pozostałe
  • Nastawienie i reaktywność
  • Ułożenie uszu i temperaturę
  • Zmiany w oczach oraz nadmierny lub nieprawidłowy wypływ z nosa
  • Powtarzający się kaszel

OGÓLNA OCENA ZDROWIA

Wyszczególnione poniżej parametry ogólnego statusu zdrowotnego mogą sygnalizować proces chorobowy. Drobiazgowe i proaktywne obserwacje ukierunkowane na takie objawy pozwolą szybko identyfikować chore świeżo wycielone krowy i potencjalnie łagodzić przebieg choroby oraz przyspieszać proces zdrowienia.

Łaknienie: paszę należy zadawać w trakcie doju świeżo wycielonych krów i dać im możliwość jej pobrania zanim zacznie się wykonywać rutynowe czynności w danym kojcu. Należy porównywać pobranie paszy poszczególnych krów z innymi w grupie. U każdej krowy, która nie pobiera paszy, należy wykonać pełne badanie przedmiotowe.

Odwodnienie: krowy cierpiące na mastitis, zapalenie macicy, zapalenie jelit albo ciężkie zapalenie płuc mogą być odwodnione i wymagać podawania płynów, które należy włączyć do planu leczenia. Odwodnienie rozpoznaje się, gdy uchwycona, pociągnięta do góry i skręcona skóra w okolicy szyi wraca do prawidłowego stanu po więcej niż pięciu sekundach.

Biegunka: krowy z biegunką należy poddawać pełnemu badaniu, ponieważ biegunka może być skutkiem zaburzenia metabolicznego, a przyczyną odwodnienia.

Uszy: dobrym wyznacznikiem ogólnej zdrowotności krowy jest sposób ułożenia i temperatura małżowin usznych. Trzeba więc przyglądać się uszom u wszystkich krów i dotykać te, które są oklapnięte, a także porównywać ich temperaturę z uszami krów znajdujących się obok w kojcu. Oklapnięte małżowiny uszne mogą sygnalizować osowiałość wynikającą z choroby. Z kolei zimne uszy mogą wskazywać na hipokalcemię

Oczy: należy zwracać szczególna uwagę na zapadnięte, mętne, suche, zestrupiałe bądź cieknące oczy. Zmiany w gałkach ocznych mogą być sygnałem odwodnienia, reakcji na ból lub zakażenia.

Kał: oglądając i oceniając kał pracownicy mogą zapoznać się chorobami wewnętrznymi i je zrozumieć. Do najważniejszych wyznaczników, na które należy zawracać uwagę, należą konsystencja, wygląd i zapach. Wodnista lub płynna konsystencja, obecność krwi lub cuchnący zapach mogą wskazywać na choroby.

Oddychanie: wypływ z nosa sygnalizuje chorobę układu oddechowego albo wskazuje, że krowa jest na tyle osowiała, że nie może sama oczyszczać nozdrzy.

Zatrzymanie łożyska: jakąkolwiek część łożyska niewydaloną przez pierwsze 12 godzin od porodu uważa się już za „zatrzymanie łożyska”. Nigdy nie należy ciągnąć łożyska chcąc w ten sposób je usunąć, ponieważ takie działanie może spowodować poważne uszkodzenie macicy, które prawdopodobnie przyczyni się do pogorszenia płodności albo nawet bezpłodności w przyszłości.

Ułożenie ogona: uniesiona nasada ogona i odruch parcia mogą być oznaką stanu zapalnego macicy lub agresywnego zapalenia macicy, a także mogą wskazywać na pęknięcie pochwy. Do takich sytuacji dochodzi ba ogół, gdy pracownicy nie zapewnią krowom dostatecznego czasu na rozwarcie dróg rodnych i poród albo przy porodach bardzo dużych cieląt.

Wypełnienie wymienia: pełne wymię jest doskonałym wyznacznikiem tego, jak dobrze krowa pobiera paszę i produkuje mleko. Stopień wypełnienia wymienia u poszczególnych krów należy porównywać z innymi znajdującymi się w tym samym kojcu. Przed dojem wymię powinno być pełne, a po wydojeniu – sflaczałe. Należy także zwracać uwagę na nadmierny lub długotrwały obrzęk wymienia.

Temperatura: bardzo ważne jest monitorowanie temperatury ciała przez dziesięć dni po wycieleniu. Gorączka jest jedną z pierwszych oznak poporodowego ciężkiego zapalenia macicy i może pojawić się na 24-36 godzin przed innymi objawami, a już po rozpoczęciu leczenia nie zawsze szybko i łatwo ustępuje.

Wypływ z dróg rodnych: wypływ z pochwy utrzymujący się przez dwa tygodnie po porodzie albo nawet dłużej jest fizjologicznym zjawiskiem. Należy oceniać jego wygląd i zapach. Ciemnoczerwony i stęchły jest oznaką zakażenia, natomiast czerwonawo-brązowy bez nieprzyjemnego zapachu jest prawidłowy. Trzeba pamiętać, że u niektórych krów nie pojawia się gorączka pomimo cuchnącego wypływu z dróg rodnych. U takich krów układ odpornościowy może być osłabiony i nie rozpoznawać zakażenia – wymagają one rozpoczęcia leczenia zapalenia macicy.

Podwyższona ciepłota ciała jest pierwszą oznaką zakażenia.

image008SPRZĘT

Zamieszczona poniżej lista zawiera sprzęt potrzebny do dokładnego badania świeżo wycielonych krów, przy czym różni się ona między poszczególnymi gospodarstwami, zależnie od przyjętych w nich procedur.

Pracownicy odpowiedzialni za nadzór nad kojcem dla świeżo wycielonych krów powinni na specjalnym arkuszy zapisywać codzienne zdarzenia, a takie dane należy następnie wprowadzać do programu komputerowego. Te osoby muszą być także wyposażone w wózek, na którym są:

  • Rękawice ochronne o długości do ramienia i zgłębnik ginekologiczny
  • Markery do znakowania zwierząt
  • Zestaw testowy do badania w kierunku mastitis
  • Zestaw do wlewów
  • Paski testowe na ketozę (do badania mleka i moczu)
  • Rękawice dojarskie
  • Kółka nosowe z linką
  • Niezmywalny marker do oznaczania kubków i probówek diagnostycznych
  • Leki
  • Kubki testowe do mleka, moczu lub kału
  • Stetoskop
  • Strzykawki i igły
  • Termometr

Szybkie podjęcie odpowiedniego leczenia rozpoznanych chorób ma decydujący wpływ na proces zdrowienia i dobrostan krowy.

image009CHOROBY

Stany chorobowe, które najczęściej stwierdza się u świeżo wycielonych krów i które powinny być rozpoznawane i leczone przez odpowiednio przeszkolonych pracowników obejmują:

Przemieszczenie trawieńca: krowy, które nie pobierają paszy i produkują mało mleka, a ich brzuch nie sięga do ostatniego żebra, mogą mieć przemieszony trawieniec. Taki stan chorobowy można rozpoznać osłuchując stetoskopem jamę brzuszną. Po opukaniu ściany brzucha pojawi się dźwięk przypominający „stuk” albo „brzdęk”.

Ketoza: ketoza, inaczej acetonemia, rozwija się przede wszystkim u wysokoprodukcyjnych krów mlecznych przy niedostatecznym pobraniu suchej masy i spadku kondycji, co powoduje uruchomienie rezerw tłuszczowych w organizmie i wykorzystywania ich jako źródła energii.

Zapalenie macicy: najczęściej pojawia się w ciągu pierwszych 10 dni po wycieleniu. Zapalenie macicy przejawia się powiększeniem narządu i wodnistym, czerwono-brązowym płynem albo lepkim, kremowym lub żółtym ropnym wypływem z dróg rodnych, który często ma również cuchnący zapach. U chorej krowy pojawi się prawdopodobnie gorączka.

Gorączka mleczna: ten proce choroby cechuje się spadkiem poziomu wapnia we krwi. Najczęściej pojawia się w pierwszych dniach laktacji, kiedy zapotrzebowanie na wapń potrzebny do produkcji mleka przewyższa zdolność organizmy krowy do uruchamiania rezerw tego pierwiastka. Choroba może przebiegać z różnym nasileniem, a do częstych objawów klinicznych należą osłabienie mięśniowe, spadek pobrania suchej masy, obniżona ciepłota ciała lub przyspieszona akcja serca.

Zapalenie płuc: tę chorobę rozpoznaje się u krów wykazujących dwa z następujących objawów: gorączka, nieprawidłowy wypływ z nosa, kaszel lub krótkie i szybkie oddechy.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ…

Zarzadzanie w sektorze świeżo wycielonych krów to sposób na poprawę dobrostanu wszystkich krów w gospodarstwie. Oddzielenie krów, które się ocieliły, od pozostałych krów jest obowiązkowe, a najlepiej umieszczać świeżo ocielone jałówki i krowy w specjalnych kojcach.

Lekarz weterynarii sprawujący nadzór nad gospodarstwem powinien opracować procedury obserwacji takich krów, rejestrowania danych i leczenia. Monitorowanie i zapisywanie wyników codziennych obserwacji, służące identyfikowaniu chorych sztuk i precyzyjnemu leczeniu z zastosowaniem odpowiednich protokołów terapeutycznych (tj. dawkowania leków i czasu trwania leczenia) stanowi najlepsze podejście, którego efektem jest wykrywanie i rozwiązywanie problemów w odpowiednim czasie, dzięki czemu unika się nadmiernych strat w produkcji.

image010

Sprawny przebieg okresu przejściowego i wprowadzenie świeżo wycielonych krów do grupy laktacyjnej jest ważne dla zdrowotności całego stada.

accelgengenervationsselectsires